De hoek tussen het ware noorden en het magnetische noorden op een bepaalde plek, oftewel het verschil tussen een magnetische en een ware koers.
Variatie (ook declinatie) is de hoek tussen het ware (geografische) noorden en het magnetische noorden op een bepaalde plek. Een kompas wijst naar het magnetische noorden, kaarten zijn getekend op het ware noorden, en variatie is de correctie daartussen. Ze heet oost als het magnetische noorden ten oosten van het ware noorden ligt, west als het ten westen ervan ligt.
Waar ze voorkomt
Variatie hangt af van waar je bent en verandert langzaam door de jaren heen, doordat het aardmagnetisch veld verschuift. De kompasroos op de kaart geeft de waarde voor een referentiejaar en de jaarlijkse verandering, zodat je haar kunt bijwerken. Gps-apparaten en plotters berekenen haar uit een ingebouwd model.
Toepassen
Ware koers = magnetische koers + variatie (oost positief, west negatief)
Met 4° oostelijke variatie is een magnetische koers van 086° een ware koers van 090°. De andere kant op, van kaart naar kompas, trek je oost af en tel je west op. Bij oostelijke variatie is het magnetische getal dus het kleinste, bij westelijke variatie het grootste.
Variatie is voor elke boot op dezelfde plek en op elke koers gelijk. De fout die de boot zelf veroorzaakt, is deviatie. Samen vormen ze de miswijzing, die van de kompasaanwijzing naar de ware voorliggende koers leidt.