Polar zelf maken: meetmethode voor een eigen polardiagram

Een polar zelf maken doe je door op stabiele stukken de bootsnelheid per ware windhoek en windsnelheid te meten, de metingen te filteren en per vakje een hoog percentiel te nemen. Dat lukt alleen met gekalibreerde instrumenten, want fouten in log en windmeter komen rechtstreeks in je polar terecht. Op een gemiddeld Nederlands jacht is een eerste bruikbare polar goed te doen in een seizoen op het IJsselmeer of de Noordzee.

Waarom een ontwerperspolar niet jouw boot is

Ontwerperspolars en ORC-polars rekenen met een schoon onderwaterschip, goede zeilen en een bepaalde belading. Volgens LuckGrib komen polars uit metingen of uit een rekenprogramma (VPP), en kun je een bestaande polar van een vergelijkbaar type bijstellen. Maar die belading, die zeilen en die aangroei op je onderwaterschip staan er niet in. Een eigen polar laat zien wat je boot echt doet, en daar heb je meer aan bij het kiezen van een koers dan aan een getal uit een catalogus.

Eerst de instrumenten kalibreren

Zonder deze stappen meet je vooral je eigen meetfouten.

Snelheidslog. Vaar een bekende afstand van een mijl tussen twee vaste punten, liefst op een plek met weinig stroom, en kom terug op dezelfde kaart. Een voorbeeld: heen geeft de log 1,10 mijl, terug 0,94 mijl, dus gemiddeld 1,02 op een echte 1,00 mijl. Stel de log bij met 1,00 ÷ 1,02 = 0,98, ofwel 2 procent minder. De twee richtingen heffen de stroom ongeveer op.

Kompas. Vergelijk op vaste koersen met de kaart of gps en controleer de deviatie.

Windhoek. Motor recht tegen de wind in en controleer of de schijnbare windhoek op 0 staat. Ga dan aan de wind op beide boegen: de hoek moet aan beide kanten gelijk zijn. Zo niet, stel de offset bij.

Windsnelheid en masthoogte. De meter zit in de top, polars rekenen meestal met wind op 10 meter. Een gangbare benadering is V10 = Vtop × (10 ÷ h)^(1/7). Bij een mast van 16 meter is dat 0,935, dus 20 knopen in de top is ongeveer 18,7 knopen op 10 meter.

Controle op ware wind. Vaar voor de wind op beide gijpen en kijk of de ware windrichting gelijk blijft. Verandert die na elke wending, dan klopt je windhoek nog niet.

Boot en zeilen vastleggen

Schrijf bij elke meetserie op: datum van de laatste poetsbeurt en antifouling, belading (watertanks, proviand, bemanning), welke zeilen en of er gereefd was. Vergelijk geen meting met schoon onderwaterschip en volle tanks met een meting in september met aangroei. Maak zo nodig twee polars.

Polar zelf maken: hoe lang, welke hoeken, welke wind

Oppedijk beschrijft op zijn site een praktische methode met WinGPS van Stentec: ongeveer negen windhoeken bij ongeveer zeven windsnelheden, elke koers minstens 30 seconden houden, en de waarden middelen om uitschieters kwijt te raken. Die getallen werken goed als startpunt.

De ideale aan-de-windhoek en voor-de-windhoek meet je apart: dat zijn de hoeken met de beste VMG.

Wat je eruit filtert

• Motor aan, ook stationair
• Overstag, gijpen, reven en zeilwissels (begin met meten een minuut erna)
• Surfpieken op golven, want die halen je gemiddelde omhoog
• Sterk wisselende wind: een bui of ruimer is geen stabiel stuk
• Stukken met veel stroom als je met SOG meet in plaats van snelheid door het water

Gebruik snelheid door het water, niet SOG. Op de Zeeuwse stromen of in de Waddenzee kan het verschil tussen de twee zomaar een knoop of meer zijn. Heb je geen goede snelheidslog, dan is een polar niet goed te maken.

Indelen en het percentiel kiezen

Verdeel de metingen in vakjes: hoeken in stappen van 10 graden, wind in banden van 2 knopen. Het gemiddelde is te laag, want dat telt je slechte stukken mee, en het maximum is te hoog, want dat is meestal een surf of bui. Een hoog percentiel, bijvoorbeeld het 90e, geeft wat de boot goed doet.

Rekenvoorbeeld (voorbeelddata, snelheid door het water in knopen, ware windhoek 50 graden, wind 10 tot 12 knopen, twaalf stukken van een minuut):

Som is 64,0, dus gemiddeld 5,33 knopen. Het maximum is 6,1 (een surf). Het 90e percentiel is het elfde getal van de twaalf: 5,6 knopen. Dat vul je in in je polar.

Doe dat voor elk vakje, op papier, in een spreadsheet, of met gelogde NMEA-data. Met 9 hoeken maal 7 windbanden heb je 63 vakjes, maar je hoeft niet alles te vullen om er iets aan te hebben.

Hoeveel data is genoeg

Reken op drie tot vijf stabiele stukken per vakje voor een betrouwbaar getal, en op twintig tot dertig gevulde vakjes verdeeld over drie windbanden voor een eerste bruikbare polar. Dat is een vuistregel, geen norm.

Wat je ermee doet

VMG-hoeken. Stel aan de wind geeft 5,2 knopen bij 45 graden en 5,6 knopen bij 50 graden. VMG is snelheid × cos(hoek): 5,2 × 0,707 = 3,68 en 5,6 × 0,643 = 3,60. Dan is hoger varen in dit voorbeeld sneller naar de bovenwindse boei.

Routing. Een routeringsprogramma gebruikt je polar om koersen te vergelijken. LuckGrib waarschuwt dat bij wind boven je hoogste kromme de snelheid van die kromme wordt aangehouden, wat onrealistisch kan zijn. Vul dus ook de zwaardere wind in, of stel grenzen in.

Doelsnelheden. De getallen uit je polar worden doelen aan het roer. Met een aangepaste polar kun je zien of je 90 procent of 70 procent haalt.

Hoe je een polar leest staat in Polardiagram lezen. Het verschil tussen ware en schijnbare wind, dat in elke meting zit, staat in Ware en schijnbare wind.

Polars in Manta

Manta bouwt met Manta Pro per boot een polar op uit stukken die je met de motor uit zeilt, met wind en snelheid van je gekoppelde instrumenten. Stippen laten zien welke hoeken je echt hebt gezeild, de lijn ertussen is geschat, en je ziet hoe compleet de polar is. Een prestatiepercentage van 100 is een realistisch doel uit de eigen gegevens van je boot, vanaf 90 geldt als goed gezeild. Zonder instrumenten werkt het niet. Meer op de pagina over polardiagrammen.