Bij allebei verander je de kant waar de wind vandaan komt. Bij overstag gaan draait de boeg door de wind, bij gijpen de achtersteven. Zo werken ze en zo weet je wanneer je welke kiest.
Bij overstag gaan en bij gijpen verplaats je de wind van de ene kant van de boot naar de andere. Bij overstag gaan draai je de boeg door de wind; bij gijpen draai je de achtersteven door de wind. Je gaat overstag om vooruit te komen tegen de wind in, en je gijpt om voor de wind van richting te veranderen. Overstag gaan verloopt rustig omdat de zeilen tijdens de draai klapperen; gijpen is krachtiger omdat de giek met de wind erachter overslaat.
Naast elkaar
| Overstag gaan | Gijpen | |
|---|---|---|
| Wat draait door de wind | De boeg | De achtersteven |
| Wanneer | Aan de wind | Voor de wind |
| Zeilen tijdens de draai | Klapperen even, vullen dan aan de nieuwe kant | Blijven vol, slaan dan over |
| Giek | Gaat langzaam over | Slaat snel over: houd hem onder controle |
| Typische draai | Ongeveer 80–100° | Vaak klein, 20–60° |
| Risico | Snelheid verliezen, in de wind blijven hangen | Ongecontroleerde giek, uit het roer lopen |
Overstag gaan
- Controleer of het water aan de nieuwe kant vrij is.
- Roep "Klaar om te wenden" en wacht tot de bemanning klaar is.
- Roep "Ree" en stuur op door de wind.
- Laat de oude fokkenschoot los zodra de fok bak komt te staan, en trek de nieuwe aan.
- Ga op de nieuwe koers hoog aan de wind liggen en trim.
Commando's verschillen per zeilschool en per boot. Spreek de jouwe af voordat je losgooit.
Gijpen
- Controleer of het water aan de nieuwe kant vrij is en de hoofden van de bemanning onder de giek zijn.
- Roep "Klaar om te gijpen" en wacht op de bemanning.
- Haal de grootschoot binnen, zodat de giek weinig ruimte heeft om uit te zwaaien.
- Roep "Gijp" en val af tot de wind over de achtersteven gaat en de giek overkomt.
- Vier de grootschoot snel aan de nieuwe kant, stuur tegen zodat de boot niet oploeft, en trim de fok.
De onbedoelde gijp
Voor de wind kan een golf of een moment van onoplettendheid de wind achter het grootzeil brengen. De giek klapt dan zonder waarschuwing over, hard genoeg om iemand te verwonden of het tuig te beschadigen. Zeil een paar graden van pal voor de wind af, houd de wind in de gaten en zet op langere rakken voor de wind een bulletalie.
Overstag en gijpen in je logboek
Bij lang kruisen is het de moeite waard om te noteren hoe vaak je overstag ging. Het laat zien hoe zwaar de dag was. Manta zet overstag gaan en gijpen zelf in het logboek als je met de motor uit zeilt, dus tellen hoeft niet. Verwante begrippen: overstag, gijp en de koersen ten opzichte van de wind.
Vragen
Wat is gevaarlijker, overstag gaan of gijpen?
Gijpen, vooral onbedoeld. De giek zwaait over de hele kuip met de volle kracht van de wind erachter. Een gecontroleerde gijp, waarbij je eerst de grootschoot binnenhaalt, is veilig.
Wat is een koeienwending?
In plaats van bij harde wind te gijpen draai je de andere kant op, ga je overstag en val je af naar de nieuwe koers. Dat is een rondje van zo'n 270°. Het duurt langer en kost terrein, maar de giek klapt niet over.
Waarom moet ik overstag gaan om tegen de wind in te varen?
Geen zeilboot kan recht tegen de wind in varen. Om een punt bovenwinds te bereiken zeil je hoog aan de wind over de ene boeg, ga je overstag en zeil je hoog aan de wind over de andere boeg. Zo kruis je ernaartoe.
Manta doet dit voor je
Automatisch zeillogboek
Manta merkt het als je losgooit, overstag gaat, gijpt, het anker laat vallen of aanmeert, en zet het zelf in je logboek. Elke automatische aantekening kun je aanpassen.
